Integracja sensoryczna to proces neurologiczny organizujący wrażenia płynące ze wszystkich zmysłów w taki sposób, by mogły być użyte do celowego działania
- Elżbieta Ekert, Podstawy terapii sensorycznej, Garwolin, 2015

Integracja sensoryczna dzieci stanowi tradycyjnie element stosowany w terapii niektórych zaburzeń; coraz częściej jednak pokoje sensoryczne wykorzystuje się również w innych aspektach - przebodźcowaniu, nadwrażliwości na hałas, problemach ze skupieniem. Okazuje się, że w pewnych przypadkach sam wystrój pokoju może wpłynąć pozytywnie na stan dziecka.

Pokoje sensoryczne – wyciszają czy pobudzają?

„Najważniejsze, aby aktywność była dostosowana do potrzeb dziecka (wyciszała, jeśli jest nadpobudliwe lub pobudzała w przypadku niedostatecznych reakcji na bodźce)". [2]

Nie ma jednego pomysłu na pokój sensoryczny dla dziecka. Czasem rodzeństwo potrzebuje zupełnie odwrotnych form zaangażowania zmysłów, a wystrój przestrzeni w pokojach powinien to odzwierciedlać.

4 pomysły na pokój sensoryczny dla dziecka

1. Różnorodne faktury w pokoju dziecięcym

Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy w Rzeszowie wśród rzeczy o różnorodnych fakturach, które warto umieścić w pokoju sensorycznym dla dziecka, wymienia m.in.:

• piłki gimnastyczne z wypustkami,
• dyski z kolcami do siedzenia/chodzenia,
• tunele i beczki terapeutyczne.

Zabawy z wykorzystaniem różnych faktur nie muszą być wymyślne; można do nich wykorzystać makaron, ryż czy piasek (chodzenie po nich, przesypywanie, klejenie itp.).

2. Miękki kącik do wyciszenia

„Przygotujmy dziecku kilka miękkich, milutkich, poduszeczek z kolorowych, futrzanych kulek. Poduszki mogą też być uszyte z kolorowych, miękkich materiałów. Dziecko może dotykać poduszeczek rękami, na przykład podczas słuchania bajek." [3]

Idąc o krok dalej, miękkie faktury można wprowadzić jako wygodne siedziska, przyjemne w dotyku panele ścienne czy maty i dywany przeznaczone specjalnie do integracji sensorycznej.

3. Kreatywnie i z pomysłem w pokoju sensorycznym

„Wieczorne zabawy, np. malowanie, zabawy poduszkami oraz wiele innych wspólnych zajęć to także część diety sensorycznej." [2]

Zależnie od tego, czego potrzebuje dziecko, na „dietę sensoryczną" mogą składać się łamigłówki i układanki wplecione w wystrój pokoju lub prosty kącik ze stałym dostępem do farb, kredek i książek.

Więcej: Pokój Montessori/Waldorfski — co to znaczy?

4. Domowa stymulacja ruchowa

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by dzieci ruszały się (średnio- lub bardzo intensywnie) co najmniej przez godzinę dziennie. Z różnych przyczyn poziom aktywności spada z roku na rok, a w przypadku niektórych dzieci oznacza to ogrom niespożytej energii pod koniec dnia. Eksperci zalecają „tworzenie i pokonywanie torów przeszkód z wykorzystaniem sprzętów domowych, np. poduszek, materacy dmuchanych (lekko niedodmuchanych), krzeseł, piłek, wiaderek lub misek, kocyków". Istnieją również gotowe zestawy do integracji sensorycznej, które ułatwiają urządzenie takiego pokoju. Warto rozważyć także:

• łóżko piętrowe z drabinką,
• drabinki i linki montowane na ścianie,
• kącik z materacem, na którym można wykonywać akrobacje,
• wypełnione łuską gryczaną lub piankami krzesła, kanapy i piłki sportowe zamiast tradycyjnych foteli biurowych i sof.

Wszystko te elementy mogą pomóc dziecku zwiększyć aktywność w ciągu dnia bez dodatkowych zajęć - jedynie przy wykonywaniu codziennych czynności.

Dlaczego integracja sensoryczna?

Basen pełen kolorowych pianek, kurtyny bananów zwisających z sufitu i automaty pełne kulek – to wystrój słynnego Muzeum Lodów w Nowym Jorku, określany przez stację CBS News jako „immersyjna, multisensoryczna wystawa". Okazuje się, że większość gości stanowią… dorośli, którzy też potrzebują poznawać nowe tekstury i spędzać czas wśród przyjaznych kolorów. Nic dziwnego, ponieważ w ciągu ostatnich stu lat z gatunku spędzającego czas głównie boso, wśród szumu wiatru i śpiewu ptaków, przeciętny mieszkaniec Zachodu stał się jednostką spędzającą czas wśród plastiku i sztucznego oświetlenia, bez przyjaznych faktur, za to z olbrzymią ilością bodźców i rozpraszaczy, które znacząco utrudniają skupienie.

W Polsce w ciągu ostatnich pięciu lat powstało kilkadziesiąt gabinetów integracji sensorycznej, choć jeszcze dekadę temu takie miejsca można było policzyć na palcach jednej ręki. Mamy nadzieję, że powyższy tekst ułatwi stworzenie domowego centrum integracji sensorycznej. W razie potrzeby pogłębienia wiedzy, polecamy zapoznanie się z innym artykułem o podobnej tematyce: Jak urządzić pokój dla dziecka z ADHD?

Źródła:

1. Elżbieta Ekert, Podstawy terapii sensorycznej, Garwolin, 2015
2. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Bełchatowie, Integracja sensoryczna w domu, broszura.
3. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 8 w Białymstoku, Integracja sensoryczna w domu. 2020

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna to proces neurologiczny organizujący wrażenia płynące ze wszystkich zmysłów w taki sposób, by mogły być użyte do celowego działania. Definicja ta pochodzi z pracy Elżbiety Ekert „Podstawy terapii sensorycznej" (Garwolin, 2015).

Czy pokój sensoryczny powinien wyciszać, czy pobudzać dziecko?

To zależy od potrzeb konkretnego dziecka. Najważniejsze, aby aktywność była dostosowana do jego potrzeb — wyciszała, jeśli dziecko jest nadpobudliwe, lub pobudzała w przypadku niedostatecznych reakcji na bodźce. Czasem nawet rodzeństwo potrzebuje zupełnie odwrotnych form zaangażowania zmysłów.

Jakie przedmioty o różnorodnych fakturach warto umieścić w pokoju sensorycznym?

Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy w Rzeszowie poleca m.in. piłki gimnastyczne z wypustkami, dyski z kolcami do siedzenia i chodzenia oraz tunele i beczki terapeutyczne. Do prostych zabaw fakturowych można też wykorzystać makaron, ryż czy piasek.

Jak zorganizować miękki kącik do wyciszenia w pokoju dziecięcym?

Warto przygotować dziecku miękkie poduszeczki z kolorowych, futrzanych kulek lub uszyte z miękkich materiałów. Miękkie faktury można też wprowadzić jako wygodne siedziska, przyjemne w dotyku panele ścienne czy maty i dywany przeznaczone specjalnie do integracji sensorycznej.

W jaki sposób wspierać aktywność ruchową dziecka w domu?

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca co najmniej godzinę umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej dziennie. W domu można tworzyć tory przeszkód z poduszek, materacy czy krzeseł. Warto rozważyć też łóżko piętrowe z drabinką, drabinki i linki na ścianie, kącik z materacem do akrobacji, a także siedziska wypełnione łuską gryczaną lub piankami zamiast tradycyjnych foteli i sof.

Na czym polega „dieta sensoryczna" w pokoju dziecięcym?

Dieta sensoryczna to zestaw aktywności dostosowanych do potrzeb dziecka. Mogą to być łamigłówki i układanki wplecione w wystrój pokoju, kącik ze stałym dostępem do farb, kredek i książek, a także wieczorne zabawy takie jak malowanie czy zabawy poduszkami — wszystko, co angażuje zmysły w kontrolowany sposób.

Czy integracja sensoryczna jest ważna tylko dla dzieci z zaburzeniami?

Nie — integracja sensoryczna jest ważna dla wszystkich. Przykład Muzeum Lodów w Nowym Jorku, które przyciąga głównie dorosłych szukających nowych tekstur i przyjaznych kolorów, pokazuje, że potrzeba stymulacji sensorycznej jest powszechna. W Polsce w ciągu ostatnich pięciu lat powstało kilkadziesiąt gabinetów integracji sensorycznej, co świadczy o rosnącej świadomości społecznej w tym zakresie.